ნანახია: 880

ნიკო კახეთელიძე: დღევანდელი ჩვენი სტუმარია ეკონომისტი, ისტორიკოსი, ჟურნალისტი ბატონი ვაჟა ბერიძე. მისი საქმიანობის არეალიდან გამომდინარე, ჩვენ შევეხებით რამდენიმე თემას. პირველი თემა დედაქალაქი თბილისი, მისი დღევანდელი ფუნქცია. გისმენთ ბატონო ვაჟა.

ვაჟა ბერიძე: უპირველეს ყოვლისა, მინდა მადლობა მოგახსენოთ მოწვევისთვის. თქვენს მიერ დასმულ კითხვაზე მოგახსენებთ, რომ დედაქალაქის ფუნქცია ჩვენი პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრებისთვის განუზომელია. მით უმეტეს, ეს ფუნქცია გამომდინარეობს იმ რეალიებიდან, რაც ჩვენს ქვეყანაში ჩამოყალიბდა კომუნისტების სამოცდაათწლიანი მმართველობის შედეგად. ამ პერიოდში, მოგეხსენებათ, თბილისი, როგორც ექსპერტთა ნაწილი მიიჩნევს, თავკომბალად იქცა, ანუ ქალაქად, სადაც ძირითადი სამუშაო ძალა, შემოქმედებითი ინტელიგენცია, საწარმოები და ეკონომიკის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო თავმოყრილი. ზოგიერთი ცოტა უკიდურეს შეფასებებსაც აძლევდა ასეთ ვითარებას და თბილისს, მაშინ როცა აქ ყველა საწარმო მუშაობდა და პრინციპში დუღდა ცხოვრება, პარაზიტ ქალაქად მოიხსენიებდა, რადგან ის არ ქმნიდა იმ დოვლათს, რომელიც ექსპერტთა ამ ნაწილის აზრით, მას სრულფასოვნად მისცემდა საშუალებას ყოფილიყო დედაქალაქი, ტონის მიმცემი მაშინ რესპუბლიკის, დღეს ქვეყნის ეკონომიკური და პოლიტიკური ცხოვრებისთვის. აქედან გამომდინარე, ჩვენ გვაქვს ის მოცემულობა, რაც გვაქვს. თბილისი დღეს არის საქართველოთვის მაგალითი, ნიმუში იმისა, რა ვითარებაა სამოქალაქო უფლებათა, პოლიტიკურ თავისუფლებათა, ეკონომიკური განვითარების და სხვა თვალსაზრისით. რა თქმა უნდა, სწორია ხელისუფლების პოლიტიკა, რომელიც მიისწრაფის დეცენტრალიზაციის პოლიტიკის ფარგლებში, თბილისის როლის შემცირებისკენ და ცდილობს, რომ გარკვეული ინსტიტუციები ქალაქიდან გაიტანოს, მაგრამ ამის გაკეთება სისტემური ანალიზის გარეშე, ვფიქრობ, ხდება ნაჩქარევად და ეს გამოიწვევს დედაქალაქის, როგორც მთავარი ქალაქის, სულიერი და კულტურული ცენტრის ფუნქციის დამცრობა. მიმაჩნია, რომ ნაჩქარევია და მოუფიქრებელი პარლამენტის გადატანა ქუთაისში იმდენად, რამდენადაც ამისთვის დღევანდელი სიტუაცია არ შეიცავს სათანადო წანამძღვრებს. საკონსტიტუციო სასამართლოს ბათუმში გადატანის შემდეგ, ვფიქრობ, ეს ახალი ინსტიტუტი დაკნინდა, რომელიც სამართალწარმოების და სახელმწიფოებრიობის ფუნქციონირების უზენაესი გარანტი უნდა გამხდარიყო, ამ ფუნქციას იგი, ვფიქრობ, დღეს ღირსეულად ვერ ასრულებს. ასეც რომ არ იყოს, მიმაჩნია, რომ დედაქალაქის განტვირთვა თავისთავად სწორი პოლიტიკაა. ვთქვათ, წარმოებების გატანა აქედან, ეკონომიკური აქტივების გადატანა რეგიონებში სწორია, მაგრამ ამის გაკეთება ხელაღებით და ნაჩქარევად არ მიმაჩნია მიზანშეწონილად, რამეთუ ჩვენ იმ რეალობიდან უნდა გამოვიდეთ, რომ საქართველო დღეს არის ფაქტობრივად საომარ მდგომარეობაში, 20% მისი ტერიტორიებისა არის ოკუპირებული და აქედან გამომდინარე, ეკონომიკური კრიზისის ფონზე, ასეთი კურსის გატარება ქვეყნისთვის სახიფათოა. თბილისიდან რეგიონებს ხალხი მაშინ დაუბრუნდება, როდესაც იქ სათანადო სტიმულები გაჩნდება.
ნიკო კახეთელიძე: თუმცა, ბატონო ვაჟა, დეცენტრალიზაციის პროცესი გარკვეულწილად ხელს შეუწყობს იმას, რომ ადგილზე ხალხი დარჩება და ის ე.წ. თავკომბალა ქალაქი რაღაცნაირად ამ ფუნქციას გადაიტანს რეგიონებში.
ვაჟა ბერიძე:
ამ პოლიტიკის განსახორციელებლად აუცილებელია გარკვეული წინაპირობების უზრუნველყოფა. შეუძლებელია ეკონომიკის აღორძინება დაიწყოს რეგიონებში, როდესაც ჩვენს სინამდვილეში ცნება რეგიონული ეკონომიკა არ არსებობს, როდესაც არ არსებობს რეგიონული ბიუჯეტის ცნება, როცა არ არსებობს ადმინისტრაციული ერთეულის ბიუჯეტის ფორმირების ნორმალური და გონივრული სისტემა; როდესაც ტრანსფერების მეშვეობით ხდება რეგიონებში როგორც საბიუჯეტო ხარჯების, ისე სხვა აუცილებელი, ვთქვათ, საქმეების დაფინანსება. როდესაც, მაგალითად, ფერო იქნება თუ ბორჯომი და მათი ანგარიშები დედაქალაქშია გახსნილი, ისინი ოპერირებენ დედაქალაქში და მათი ამონაგებიდან ბიუჯეტის გავლით, შემდეგ ტრანსფერის სახით უნდა მოითხოვოს რეგიონმა გარკვეული, ასე ვთქვათ, დაფინანსება. ასეთ პირობებში მიმაჩნია, რომ დედაქალაქიდან აქცენტების გადატანა რეგიონზე ძნელი იქნება. აქედან გამომდინარე, აუცილებელია ეკონომიკური პოლიტიკის რადიკალური და არსებითი შეცვლა საიმისოდ, რომ მომზადდეს პირობები დედაქალაქიდან ეკონომიკური აქცენტების რეგიონებზე გადასატანად, რეგიონებში ეკონომიკის გასავითარებლად.
ისე მხოლოდ პარლამენტი კი არა დედაქალაქის გადატანაც შეიძლება სხვაგან. მაგრამ აუცილებელია დასაბუთება, არგუმენტირებული მსჯელობის გზით. დავით აღმაშენებელმა დედაქალაქი თბილისში, რომ გამოიტანა, იცოდა, რატომ გააკეთა ეს. ქართული გავლენა უნდა გავრცელებულიყო მტრებისგან იავარქმნილ ლიხსაქეთა საქართველოში. დღეს ამოიწურა ეს მისია და მიზანი? რა ვიცი, შეიძლება ასეცაა. მე მაგალითად ინტეგრაციული პროპროცესების დასაჩქარებლად, პარლამენტს მარნეულში გადავიტანდი და არა ქუთაისში, მთავრობას ახალციხეში, საკონსტიტუციო სასამართლოს და, ვთქვათ, კონტროლის პალატას ახალქალაქში. ქუთაისში კი "ტოიოტას" ან "მერსედესს" ან ამდაგვარ რომელიმე ტრანსნაციონალურ ფირმას ქარხნის გახსნას ვთხოვდი, ზუგდიდში ეროვნულ ბანკს. თუმცა ჯერ სჯობს თბილისმა შეასრულოს სრულყოფილად დედაქალაქის ფუნქცია და მერე დეცენტრალიზაცია პრობლემა არ იქნება.

ნიკო კახეთელიძე: ბატონო ვაჟა, ჩვენ შევეხეთ ეკონომიკას, ბიზნესს, ამასთან დაკავშირებით თქვენ ერთ-ერთ სტატიაში საუბრობდით ბიზნესზე, მის კორუმპირებულობაზე...

ვაჟა ბერიძე: იმ ბიზნესგარემოზე, რომელიც დღეს შექმნილია საქართველოში, ფარულ მონოპოლიებზე ვწერდი. ეკონომიკური კრიზისი ამ ფონზე მძვინვარებს ქვეყანაში. ბატონო ნიკო, თუ ჩვენ ვენდობით ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის გიორგი ქადაგიძის დასკვნას, განცხადებას და ინფორმაციას - ეკონომიკური კრიზისი ქვეყანაში დამთავრდა და არის სიმპტომები, რომელიც ცხადყოფს პოზიტიური ტენდენციების განვითარებას. თუმცა მახასიათებლები, რომლებიც მან მოიყვანა ჟურნალისტებთან შეხვედრაზე, აშკარად არადამაჯერებელია, მაგრამ ეკონომიკური კრიზისი საერთოდ არის ძალიან კონკრეტული თემა. თუ ჩვენ ეს ყველაფერი საკუთარ თავზე არ ვიგრძენით, ჩვენთვის ეკონომიკური კრიზისი არ არსებობს. რა თქმა უნდა, ეკონომიკური კრიზისი დამთავრდა თუ არა, უწინარეს ყოვლისა, თბილისში, ამ ჩვენს აივნებიან და ტურფა ქალაქში უნდა ვიგრძნოთ, მაგრამ ჯერჯერობით დედაქალაქში ეს არ იგრძნობა. სამუშაო ადგილები არ იქმნება, ეკონომიკური აქტივობა არ იზრდება და არც ერთი სხვა პარამეტრი ეკონომიკური აღმავლობის სახეზე არ არის. ამასთან დაკავშირებით მახსენდება დიდი პოლიტიკოსის რონალდ რეიგანის ერთი გამოთქმა. როდესაც მას ჰკითხეს, რომ რა არის რეცესია, მოგეხსენებათ, ეს არის მდგომარეობა ეკონომიკის, როდესაც მცირდება და ეცემა წარმოება და კოლაფსისკენ მიდის სიტუაცია, მან უპასუხა, რომ რეცესია არის, როცა სამუშაოს შენი მეზობელი დაკარგავსო, დეპრესია კი უფრო უკეთესი რამე არისო, ბრძანა რონალდ რეიგანმა. დეპრესია ის არის, როდესაც სამუშაოს შენ დაკარგავო. ამის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ამჟამად თქვენთვის ჯერ მხოლოდ რეცესიაა, თქვენთვის დეპრესია ჯერ არ დაწყებულა, იმიტომ რომ თქვენ სამუშაო გაქვთ. ხოლო რეცესია, იმედია, იგრძენით უკვე, რადგან დარწმუნებული ვარ, თქვენი მეზობლები, ისევე როგორც ჩემი მეზობლების უმეტესობამ, სამუშაო დაკარგა, ან მისი შოვნის იმედი, ასეა თუ ისე, იმის მიხედვით უნდა ვიმსჯელოთ, ჩვენს გარშემო რა სიტუაციაა. მაგრამ როდესაც ისევ დგას რიგები ევროკავშირის წევრი ქვეყნების და არა მხოლოდ ამ ქვეყნების საელჩოებთან, როდესაც უამრავი ადამიანი არის არალეგალურად გადასული პოლონეთის ტერიტორიაზე და იქ თავის ბედს ელოდება, პერსპექტივა უაღრესად მრუმე და უაღრესად არასახარბიელოა მათთვის. ასეთ პირობებში ლაპარაკი ეკონომიკური კრიზისის არარსებობაზე, დამთავრებაზე, ვფიქრობ, რომ ნაადრევია და ამით ხალხის დაიმედება, ოპტიმისტური განწყობის შექმნა, რასაც ჩვენი ხელისუფლება ცდილობს და მე მესმის ჩვენი ხელისუფლების იმიტომ, რომ მას უნდა გამოიწვიოს ოპტიმისტური განწყობა, რომ რაღაცა მოძრაობა შექმნას ეკონომიკაში, რომ რაღაცა პერსპექტივისკენ მიმართოს ეს ყველაფერი, მაგრამ ისეთი ეკონომიკური სისტემა ჩამოყალიბდა ვარდების რევოლუციის შემდეგ, რომ საამისოდ არანაირი წინაპირობები, გარწმუნებთ, არ არსებობს. ვარდების რევოლუციამდელ საქართველოს ეკონომიკას ჰქონდა თავისი პრობლემები. ეს იყო ელემენტარულად კლანური სისტემა ეკონომიკის, სადაც გავლენის სფეროები შევარდნაძის გარშემო შემოკრებილ ბიზნესმენებს განაწილებული ჰქონდათ და მათ შორის არანაირი კონფლიქტები არ ხდებოდა. ეწყობოდა გარჩევები ძალიან მშვიდობიანი, წყნარი და გადამხდელთა კავშირი, მეწარმეთა ცნობილი გაერთიანება, სადაც მე აღმასრულებელ მდივნად ვმუშაობდი რამდენიმე წლის განმავლობაში, მოგაგონებდათ საოცარ სავანეს, იდილიური გარემოება სუფევდა და ეს, პრინციპში, პოტენციური კონკურენტები კი არ უპირისპირდებოდნენ ერთმანეთს ან კი არ აწარმოებდნენ თავიანთი ბიზნესების ლობირებას, არამედ დაკავებულნი იყვნენ ჩვენებური, ქართული სიამტკბილობით. მოხდა "ვარდების რევოლუცია", ამ ხელისუფლებამ გამოაცხადა თავის ლაიტმოტივად კორუფციის მოსპობა და მართლაც მოსპო წვრილმანი დანაშაული. გზებზე ავტოინსპექციის თანამშრომლები აღარ იღებენ 2 ლარს და სხვა, მაგრამ კორუფცია გახდა ელიტარული, კორუფცია გადავიდა მიღმურ სამყაროში, როდესაც სრულიად შეგნებულად ჩვენი სახელმწიფოს უმაღლესი ხელისუფალი ნიშნავს არაკორუმპირებულ ადამიანებს მინისტრებად, ეს, ერთის მხრივ, რა თქმა უნდა, მისასალმებელია, მაგრამ, მეორეს მხრივ, არის იმისი მინიშნება, რომ იმ მიმართულებას მინისტრი საერთოდ არ სჭირდება, რადგან ზოგიერთი მინისტრი იმდენად არაკომპეტენტურია და იმდენად არაადეკვატური, რომ მათი ყოფნა იმ თანამდებობაზე გაცილებით უფრო მეტი ზიანის მომტანია ქვეყნისთვის, ვიდრე უნარიანი კორუმპირებულის იმ ადგილზე ყოფნა, რომელსაც მერე დაიჭერენ. ასეა ეკონომიკური ბლოკის მინისტრების უმეტესობა.

ნიკო კახეთელიძე: ვფიქრობ, მათ პოზიცია არ აქვთ ანუ მთლიანად ინიციატივა, რომელიც უნდა ჰქონდეს სამინისტროს, რომელიც კონკრეტულ დარგს ხელმძღვანელობს, კონკრეტული დარგის განვითარებაზე მუშაობს და ახდენს ძალისხმევას. საერთოდ არანაირი ინიციატივა არ ჩანს ხოლმე აქედან. ინიციატივის მიმცემი ჩვენს ქვეყანაში არის ერთადერთი ადამიანი.

ვაჟა ბერიძე: სამწუხაროდ, ასეთია რეალობა და ამ ერთადერთ ადამიანთან რომ იყოს ოფიციალური საკონსულტაციო ორგანო, სადაც შეჯერდება თვალსაზრისები და რაღაც ეკონომიკური პოლიტიკა გამომუშავდება, იქნებოდა მისასალმებელი, მაგრამ პარადოქსული სიტუაციაა და ჩვენს მმართველ პარტიას არ გააჩნია ეკონომიკური პოლიტიკა. "ეკონომიკური თავისუფლების აქტის" იდეის ავტორი, ბატონი კახა ბენდუქიძე ჩამოწერს, რამდენიმე თეზისს, შემდეგ გარკვეული ჯგუფები ამ თეზას აბრუნებენ, ატრიალებენ. აი, ეს არის მთელი ჩვენი ეკონომიკური პოლიტიკის არსი.
ახლა მივაქციოთ ყურადღება თქვენს მიერ დასმულ ძალიან საინტერესო საკითხს. ეს არის ბიზნესის კორუმპირებულობა. მართლაც, გარკვეული ანალიზის შემდეგ, ჩემს მეგობრებთან ერთად მივედი იმ დასკვნამდე, რომ ქვეყანაში ყველაზე კორუმპირებული სფერო არის ბიზნესი. რაც თავის მხრივ, განაპირობებს უზარმაზარი არეალის კორუმპირებულობას. რა ფაქტორები არსებობს ამის დასასაბუთებლად? უწინარეს ყოვლისა ის, რომ ჩრდილშია გადასული კონკურენცია ამა თუ იმ მიმართულებით, ყველაზე მომგებიან სფეროებში ქართული ბიზნესის, ვთქვათ, კვების პროდუქტების იმპორტი, თამბაქოს იმპორტი, ნავთობპროდუქტების იმპორტი. რა კონკურენცია არსებობს? თქვენ იცით ამგვარი კონკურენციის არსებობის შესახებ? თქვენ იცით ბიზნესჯგუფები, რომლებიც ერთმანეთს ეჯიბრებიან უფრო იაფად და სარფიანად პროდუქციის შემოტანაში და მერე რეალიზებაში. მე ასეთ ჯგუფებს არ ვიცნობ. ახლაც, მაგალითად, ბატონი მთვრალაშვილი, "ნავთობპროდუქტების იმპორტიორთა ასოციაციის" თავმჯდომარე. მან გაზეთ "ბანკები და ფინანსებისათვის" მიცემულ ინტერვიუში ამასწინათ აღიარა, კარტელური შეთანხმების არსებობა ნავთობპროდუქტების იმპორტიორ კომპანიებს შორის ლოგიკურია. კეთილი და პატიოსანი, მაგრამ ეს ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ რომ გვიწევენ ზევით და ქვევით ამ ფასებს, ეს ყველაფერი დამოკიდებულია რამდენიმე ადამიანის შეთანხმებაზე, ნებაზე, რომელთა უკანაც უმაღლესი სახელისუფლო ეშელონის წარმომადგენლები მოიაზრებიან. აღარაფერს ვიტყვი იმაზე, რომ როცა მსოფლიო ბაზარზე ნავთობი ძვირდება, ნავთობის იმპორტიორები, კერძოდ, ბენზინის გამყიდველები, მეორე დღესვე უმატებენ ფასს. მაშინ, როდესაც მათ აქვთ გარკვეული მარაგები, რომელთა ამოწურვის შემდეგ ახალი პარტიის შემოტანისდაკვალად უნდა მოუმატონ ფასი. მაგრამ რეალურად ისინი ამას კი არ აკეთებენ, მეორე დღესვე უმატებენ ფასებს. მაშინ, როცა გაიაფების შემთხვევაში ამას საერთოდ არ აკეთებენ, ან აკეთებენ დაგვიანებით. რატომ? არავინაა განმკითხავი და იმიტომ.
ავიღოთ კორუფცია. ბატონო ნიკო, ბევრს ჰგონია, რომ ეს არის 100 ლარის გამორთმევა მებაჟის მიერ რაღაც წვრილმანი პროდუქციის შემოტანისთვის. ნურას უკაცრავად, ეს არის დანაშაული, კრიმინალია ეს და არა კორუფცია. კორუფცია იქნებოდა, რომ მებაჟეები თანხას უგროვებდნენ მინისტრს ან საბაჟოს უფროსს. მაგრამ ეს არ ხდება. იმ მთავარ მებაჟეს სხვა უკანონო შემოსავლები აქვს. იმედია, მიმიხვდით, რომ საბაჟოს კონკრეტულად ამჟამინდელ უფროსს არ ვგულისხმობ. მაგრამ მნიშვნელოვანი კიდევ სხვაა. კორუფცია, უწინარეს ყოვლისა, არის პოლიტიკური დანაშაული. ეს არის უმაღლესი სახელისუფლო ეშელონების დანაშაული და არა ხელისუფლებიდან წასული ადამიანების გადაცდომების ძიება, თუმცა, ესეც შეიძლება თავისთავად. აი, მაშინ იქნება სახელისუფლო აპარატი ეფექტური, როდესაც როგორც ისრაელში, ეჰუდ ოლმერტს, მოქმედ პრემიერ-მინისტრს წაუყენეს ბრალი და მან თქვა, რომ ჩამამთავრებინეთ ეს პერიოდი და დღეს მას სასამართლო პროცესი აქვს. აი, ეს არის კორუფციული დანაშაულის მხილება და მასთან ბრძოლა და არა ის, როდესაც ვიღაც მეისრეს დააპატიმრებს და ამას წარმოგვიდგენენ კორუფციულ დანაშაულთან ბრძოლად. კიდევ ერთი საინტერესო მომენტი. მე ბევრმა დამირეკა და ბევრი მესაუბრა ამ საკითხზე, როდესაც საკმაოდ მოულოდნელად გაიჟღერა ბიზნესის კორუმპირებულობის თემამ. არანაირი რეგულირება კონკურენტული გარემოსი არ ხდება, არანაირი ანტიმონოპოლიური კანონმდებლობა არ ფუნქციონირებს, რის გამო, სხვათაშორის, ევროკავშირთან ჩვენ პრობლემები გვაქვს, რადგან ისინი ამას არ იღებენ. არანაირი კონკურენცია არ არის.
ძალიან საინტერესოა, მობილური კავშირგაბმულობის სფერო, სადაც ფასები საქართველოში ყველაზე მაღალია რეგიონში და ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ევროპაში. იმ ევროპაში, სადაც მოქალაქეებს აქვთ გაცილებით მაღალი შემოსავალი, გაცილებით მეტი სოციალური დაცულობა, გაცილებით მაღალი კეთილდღეობა და ჩვენ დაახლოებით ავსტრიაში და ბელგიაში რომ არის მობილური კავშირისთვის წუთობრივი თანხა გადასახდელი, იმდენს ვიხდით. აივნებიან ქალაქს და მის მობინადრეებს რამდენად დააინტერესებს ეს, ვერ გეტყვით, მაგრამ შემოვიდა "ბილაინი". დავანებოთ თავი ეს "ბილაინი" ვინ არის, რატომ შემოვიდა, საერთოდ, რა არეალი არსებობდა იმისთვის, რომ ის შემოსულიყო და ამ ბაზარზე დაეწყო ოპერირება, ეს სხვა თემაა, ან რა მიმართება აქვს მას კომპანია "ჯეოსელთან", რომელიც ჩვენთან დიდი ხანია ფუნქციონირებს და დიდი ხანია წარმატებული ბიზნესის ნიმუშად ითვლებოდა, ბევრი ჯილდო მიუღია ოსმან თურანს და მის კომპანიას, როგორც ერთ-ერთ სანიმუშოს. რა კავშირია "ჯეოსელისა" და "ბილაინის" დამფუძნებლებს შორის, "ტელია სონერას" უკან რა წილები დგას, როგორ არის კავშირში ეს 2 კომპანია და რამდენად არიან კავშირში. ეს სხვა თემაა, სხვა საუბრის, სხვა ანალიზის. ახლა ჩვენ შევხედოთ სიტუაციას ამ ბაზარზე. შემოვიდა "ბილაინი", დაიწყო დაბალი ფასებით ოპერირება. რეალურად ახალი სერიოზული კომპანიის შემოსვლას ბაზარზე უნდა გამოეწვია ფასების დაწევა, თუნდაც უმნიშვნელოდ. და რა მოხდა? გამოხდა ხანი და "ბილაინმაც" დაიწყო მობილური კავშირის განხორციელება დაახლოებით იმავე ფასების დონეზე, როგორც "მაგთიმ" და "ჯეოსელმა".
ამის უკან რა ილანდება და რა პროცესები და ტენდენციები და სად წყდება ჩვენი ბაზრის კონიუნქტურის საკითხები, ამაზე ჩვენი გონიერი მსმენელი თავად გააკეთებს ანალიზს, რამეთუ მე კიდევ ერთხელ მინდა ხაზი გავუსვა, რომ კორუფციული დანაშაული, უწინარეს ყოვლისა, პოლიტიკური დანაშაულია და ყველგან, ყველა ქვეყანაში ფაქტების მოძიება და ამ ფაქტების დასაბუთება უკიდურესად ჭირს. ამას თვით ყველაზე გამართული სამართლებრივი სისტემის ქვეყნებიც კი ხშირად ვერ ახერხებენ, მაგრამ პრინციპში აქვთ ასეთი ცნობილი მაგალითები, ვთქვათ, მინისტრების, პრემიერების და უფრო ზევით კიდევ გასამართლებისა. სამხრეთ კორეაში, რომელიც არის დემოკრატიის და კეთილდღეობის ერთ-ერთი შესანიშნავი ნიმუში, როგორ ჩამოყალიბდა განვითარებული ეკონომიკისა და განვითარებული დემოკრატიის ქვეყნად. ისრაელი, რომელსაც აქვს პერმანენტული კონფლიქტი გარემომცველ არაბულ სამყაროსთან და როგორ ვითარდება იქ დემოკრატია. თავი რომ დავანებოთ აშშ-ს, სადაც ეს ყველაფერი არის როგორც საკანონმდებლო დონეზე, ისე ყოფით დონეზე უკიდურესად ზუსტად გათვლილი და უკიდურესად მოწესრიგებული. ამის მაგალითი არის "ენრონის" პროცესი, მილიარდერ მედოფის პროცესი, რომელმაც ფინანსური პირამიდა შექმნა და, სხვათაშორის, ეს ფინანსური პირამიდა მრავალმილიარდიანი არც კი გამოაშკარავდებოდა, რომ არა ფინანსური კრიზისი.

ნიკო კახეთელიძე: ბატონო ვაჟა, თქვენ ოფშორის თემას შეეხეთ

ვაჟა ბერიძე: სერიოზული თემაა ოფშორის თემა. დიდი ხანია დაწყებულია ქვეყნის ოფშორიზაცია. როდესაც ხელისუფლებამ აიღო კურსი სინგაპურიზაციისა და ჰონკონგიზაციისკენ, უკვე თავისთავად იგულისხმებოდა ეს. მართალია, პოლიტიკურ-ტერიტორიული ერთეული არ არის ოფშორი, მაგრამ არსებითად აქეთკენ მიმავალი გზა ქვეყნის ოფშორიზაციაზე გაივლიდა, ეს იმთავითვე იყო ნათელი. აქედან გამომდინარე, როდესაც სტატისტიკის დეპარტამენტის მონაცემები ნდობას არ იმსახურებს, ყოველგვარი ეკონომიკური ანალიზი, მათ შორის ამ მონაცემების საფუძველზე ისეთი სოლიდური ორგანიზაციების მიერ გაკეთებული ანალიზი, როგორებიც არიან საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი მოკლებულია ჭეშმარიტებას და არანაირი, ასე ვთქვათ, ღირებულება არ გააჩნია. ახლახანს ევროკავშირმა დაიწუნა სტატისტიკის უწყების რეფორმირების პროექტი. აი, აქედან ამოვდივარ, თუ დააკვირდებით, როდესაც ოფშორიზაციაზე ვლაპარაკობ. ჩვენ ხელების ცეცებით სიბნელეში არ უნდა ვიაროთ. ჩვენ უნდა გვქონდეს მკაფიო ორიენტირები, რა ხდება ჩვენს ეკონომიკაში და ამის ინფორმაციას, ზუსტ ციფრებში გამოხატულს უნდა გვაძლევდეს სტატისტიკის დეპარტამენტი. ამის შემდეგ უნდა ვიცოდეთ, რა ხდება ჩვენს სამეწარმეო გარემოში, იქ კი დღეს ვერანაირად ვერ გაგიგებ, ვინ არის სუბიექტი, ვინ რა მიმართულებით მუშაობს, ვინ არის კომპანიების მეწილე, ვინ არის დამფუძნებელი და ასე შემდეგ. რადგან უკვე რამდენიმე წელია ეს ინფორმაცია საჯარო აღარ გახლავთ. აქედან გამომდინარე, როდესაც ჩვენ არ ვიცით ამა თუ იმ კომპანიის უკან რა ფული დგას, რა კაპიტალი დგას, არა და მოგეხსენებათ, ბატონო ნიკო, კაპიტალი არის კონკრეტული პოლიტიკური დატვირთვის მატარებელი, ესეც აქსიომაა და არა არის ჩემს მიერ მოფიქრებული და გამოგონებული, ლაპარაკი წესრიგზე, კანონიერებაზე, უკვე ზედმეტია ე.ი. ჩვენ ამ ნაბიჯითაც კი ვუახლოვდებით ოფშორებს, კაიმანის კუნძულებს, ვირჯინიის კუნძულებს და ა.შ. აქ ჩამოსული იყო მატიას ჰუტერი, არის ასეთი ექსპერტი, იყო მოწვეული და იკვლევდნენ მედიაგარემოს და ამ კაცმა თქვა, რომ ასეთი რამ მსოფლიოს არცერთ ქვეყანაში არც მინახავს და არც მსმენიაო. რამ განაცვიფრა ეს კეთილი ადამიანი? ის განაცვიფრა იმან, რომ წამყვანი ტელეკომპანიების მეპატრონეები მისთვის უცნობი აღმოჩნდა, რადგან ამ ტელეკომპანიების მფლობელები დარეგისტრირებულები არიან დიდ ბრიტანეთში, ვირჯინიის კუნძულებზე, რომელიღაც მისამართზე, სადაც მხოლოდ საფოსტო ყუთი დგას და ა.შ. მსგავსი აფერისტობა არსად მინახავსო, ბრძანებს ბატონი ჰუტერი და ამის შემდეგ რომელ ბიზნესგარემოზე შეიძლება ლაპარაკი? თავისთავად ოფშორი არის კონკრეტული დატვირთვის მატარებელი. ოფშორი მაინცადამაიც არ დარდობს სახელმწიფოებრიობის განმტკიცებაზე, ეროვნული სახელმწიფოს საფუძვლების გამყარებაზე, სუვერენიტეტზე, საკანონმდებლო წესრიგზე. იქ ხშირად ხდება "შავი ფულის" გათეთრება, იქ ხდება საეჭვო კაპიტალის მოძრაობა და ა.შ. როგორ, ჩვენ ასეთ ქვეყანას ვაშენებთ? ისეთი მტკიცე ეროვნული სახელმწიფოების გვერდით, როგორებიც თურქეთი, აზერბაიჯანი და სომხეთი არიან. აზერბაიჯანი, რომლის ბიუჯეტი 16 მილიარდი დოლარია, და კიდევ 10 მილიარდი აქვთ სპეციალური ფონდი ნავთობის გაყიდვიდან მიღებული, რომლითაც ქვეყანას ავითარებენ. ბაქო არის არაჩვეულებრივ ქალაქად გადაქცეული და თანდათან თბილისს ის ფუნქცია, რომელზეც თქვენ თავში მეკითხებოდით, რომ არ იყოს სომხეთ-აზერბაიჯანის საომარი კონფლიქტი, უეჭველად გადავიდოდა ბაქოში. იქ ისეთი პროცესები ვითარდება. ან ვის ვაჯობეთ? სომხებს, რომლებსაც აქვთ გარანტირებული ყოველწლიური მრავალმილიონიანი დახმარება თავიანთი მსოფლიო ლობისგან? რაზეა ლაპარაკი. ე.ი. ჩვენ ამას ვუპირისპირებთ არა დემოკრატიული ინსტიტუტების განვითარებას, არა თავისუფალი ბიზნესის განვითარებას, არა საინვესტიციო გარემოს გამჭვირვალობას, არა კონკურენტულ გარემოს და კონკურენციას ბიზნესმენებს შორის, არამედ დემოკრატიის შეზღუდვას, ჰონკონგიზაციას და სინგაპურიზაციას. ეს რომელ სინგაპურზეა ლაპარაკი? სადაც მკვიდრი მოსახლეობა 14%-ია მთელი მოსახლეობის, გარკვეული პროცესების შედეგად? ეს ძალიან საინტერესო საკითხია და პირადად მე გარკვეული ელემენტების შემოტანას ოფშორისა ჩვენს ეკონომიკურ სინამდვილეში არ გავუწევდი წინააღმდეგობას, მაგრამ ქვეყნის ოფშორიზაციას არ მოვიწონებდი.

მოამზადა ნანა მოსიაშვილმა