ინტერვიუ ეროვნული ბანკის ყოფილ პრეზიდენტთან, ამჟამად პარტია "ეროვნული ფორუმის" ერთ-ერთ ლიდერთან, ეკონომიკის ექსპერტ ნოდარ ჯავახიშვილთან
- ბატონო ნოდარ, ბოლო პერიოდში აქტუალური გახდა ცხოვრების გაძვირების საკითხი. ერთნი ქვეყანაში არსებულ მაღალ ფასებს ინფლაციას ან ლარის კურსის არასტაბილურობას უკავშირებენ, ხოლო მეორენი ქვეყანაში ბოლო დროს მომრავლებულ მონოპოლიებს. თქვენი შეფასებით, რა არის იმის მიზეზი, რომ საქართველოში ცხოვრება დსთ-ს მასშტაბით ერთ-ერთი ყველაზე ძვირია?- ყველა ჩამოთვლილი მიზეზი ფასების ზრდის საფუძველია, უბრალოდ საქართველოში ფასების სიძვირეში გადამწყვეტ როლს ქვეყნის იმპორტზე სრული დამოკიდებულება თამაშობს. ამას ემატება ის, რომ ბიზნესის თითქმის ყველა სეგმენტში ხელისუფლების ჩინოვნიკია ჩაწილებული. ანუ, ჩვენ, მომხმარებლებს, გვიხდება პროდუქტებზე იმ ფასის გადახდა, რომელშიც ჩადებულია პროდუქციის წარმოების, ტრანსპორტირების, შუამავლის და კიდევ ათასი ხარჯი, თვითღირებულება, რომელსაც შემდეგ ხელისუფლების წარმომადგენლისგან კიდევ დამატებით თანხა ემატება. ზოგიერთ პროდუქციაში ხელისუფლების მაღალჩინოსანის მარჟა გაცილებით მეტია, ვიდრე იმ მეწარმისა, რომელიც ამ საქონლით ვაჭრობს. ანუ, ჩვენ, ფაქტობრივად, ორმაგს ვიხდით, ერთს ვუხდით სააკაშვილს და მის რომელიღაც ჩინოვნიკს, ხოლო მეორეს მწარმოებელს და იმპორტიორს, ასეთ შემთხვევაში პროდუქტზე ფასი, რასაკვირველია, მეტი იქნება, ვიდრე პარიზშია. იმიტომ, რომ იქ მთავრობა ბიზნესს არ ატერორებს.
ამაზე საქართველოს მოსახლეობა ლაპარაკობს, აღშფოთებას გამოხატავს, მაგრამ იმის იქეთ საქმე არ მიდის. ხელისუფლებაც წყნარად აგრძელებს ჩვენს ძარცვას და გააგრძელებენ მანმადე, სანამ ჩვენი ერი ხმას არ ამოიღებს, ამ სიტყვის სრული მნიშვნელობით.
ბევრჯერ მითქვამს და კიდევ ერთხელ ვიმეორებ - საქართველოში არაფერი ეკონომიკური კანონების შესაბამისად არ ხდება, რომ ნოდარ ჯავახიშვილმა, რომელიმე ეკონომისტმა ან ფინანსისტმა აკეთოს ამის ანალიზი. საქართველოში ყველაფერი პიროვნების, კონკრეტული ადამიანის, ამ შემთხვევაში სააკაშვილის გადაწყვეტილებით კეთდება. ამიტომ ამას ეკონომისტები არ უნდა აფასებდნენ. იმიტომ, რომ ეკონომისტებმა უნდა შეაფასონ ეკონომიკური მოვლენები და არა ის ძარცვა-გლეჯა, რაც საქართველოში ხდება.
რასაკვირველია, ფასების ზრდა ლარის კურსის რყევამაც გამოიწვია, რომელიც იანვარში იყო. მაგრამ რამ გამოიწვია ლარის კურსის რყევა?…ისევ ხელისუფლების არასწორმა მოქმედებამ, ანუ მაინც საბოლოო ჯამში ისევ იქ მივდივართ. თეორიულად ყველა ეს მიზეზი არსებობს და არაფერი ამაში გასაკვირი არ არის, მაგრამ ფაქტობრივად ეს ყველაფერი ერთი ქვეყნის დანაშაულებრივი ხელისუფლების ბრალია.
- ერთწლიანი სიმშვიდის შემდეგ, ეროვნულ ვალუტას სიმყარესთან დაკავშირებით კვლავ პრობლემები აქვს. ლარის მცირედი გაუფასურება ძალიან მალე ჰპოვებს ასახვას იმპორტირებული პროდუქტის ფასის ზრდაზე. იქნებ აგვიხსნათ, ეროვნული ვალუტის მცირედით გაუფასურების შემთხვევაშიც უნდა ხდებოდეს თუ არა იმპორტირებული პროდუქტის გაძვირება და დღეისათვის საქართველოში რამდენად ადეკვატურად უწყობენ ფეხს იმპორტიორები ვალუტის კურსის ცვლილებას?- რამდენჯერ მითქვამს, თუნდაც თქვენი გაზეთის მეშვეობით, რომ სამწელიწად-ნახევრის განმავლობაში, როდესაც ლარის კურსი პერმანენტულად და ფაქტიურად შეუქცევადად მყარდებოდა, ფასები არ ეცემოდა. ეს რას ნიშნავს, რომ ფაქტობრივად არანაირი კავშირი ლარის კურსსა და იმპორტირებულ პროდუქციის ფასს შორის არ არის? ცოტა ხნის წინ სწორედ ეს ვთქვი, რომ საქართველოში ეკონომიკური პროცესები ნორმალურად არ მიმდინარეობს. თორემ, როგორ შეიძლება 2,4 ლარიდან დოლარი 1,4ლ-მდე ჩამოვიდეს, ანუ 80 თეთრით გაუფასურდეს და შემოტანილ პროდუქციაზე ფასი არ დაეცეს? ეს, კიდევ ერთხელ ვიმეორებ, საბაზრო ეკონომიკის არცერთ კანონში არ ჯდება. ეს შეიძლება მხოლოდ დიქტატორულ სახელმწიფოში, ამ შემთხვევაში მე არა პოლიტიკური, არამედ ეკონომიკაში არსებული დიქტატურა მაქვს მხედველობაში. ვთქვათ, თურქს ან ქართველს თურქული პროდუქცია შემოაქვს და მან ეს პროდუქტი საქართველოში 1 დოლარად რომ გაყიდოს, კმაყოფილი იქნება, საკმარის მარჟას აიღებს. მაგრამ მას ამ დროს ეუბნებიან, დოლარი აქ უნდა დატოვო, სააკაშვილის ჯიბეშიო, კი ბატონო, ადგება და ორ დოლარად გაყიდის, იმას სულ არ აინტერესებს ლარის კურსი აიწევა თუ დაიწევა. გარწმუნებთ, რომ ლარის კურსის გამყარება იყო იმპორტიორებთან შეკრული ხელისუფლების დავალება და იმ 80 თეთრი განსხვავებიდან დიდ ნაწილი, თუ სულ არა, ქვეყნის ხელისუფლების ჯიბეებში დაილექა.
მკითხველს შევახსენებ, რომ შარშან ლარის კურსი 17%-ით რომ დაეცა, ერთ დღეშივე წამლებზე ფასმა 14%-ით აიწია და კიდევ მადლობა გვათქმევინეს, 17%-ით არ გავაძვირეთო. მთელი სამწელიწადნახევარი, როცა ლარი მყარდებოდა, მაშინ რატომ არ ეცემოდა წამლებზე ფასები, მარტო ლარის გაუფასურება მოქმედებს პროდუქციის ღირებულებაზე? ფასმა აიწია, რაღაც დროის შემდეგ კურსი ისევ დაეცა, მაგრამ ფასები უკან აღარ მოდის. ეს ნიშნავს, რომ საბაზრო ეკონომიკა არ გვაქვს. კიდევ ერთ ცოცხალ მაგალითს გეტყვით. ერთ დღესაც გამობრძანდა ჩვენი პრეზიდენტი და თქვა, რომ წამლის ფასები მაღალია და უნდა შემცირდეს, იმავე საღამოს თუ მეორე დილას უკვე რეკლამები გადიოდა ტელევიზიებში - წამლის ფასები მცირდებაო. რას ნიშნავს ეს? აქ საბაზრო ეკონომიკა წარმოსახვაშიც კი არ არის. პრეზიდენტის თქმა თუ ცვლის ფასებს, გამოვიდეს ყოველდღე და თქვას. სადაც პრეზიდენტის სიტყვა კერძო ბიზნესში ფასებს ცვლის, იქ საბაზრო ეკონომიკა არ არსებობს.
- საფინანსო სექტორში სრული გაურკვევლობაა. კრიზისის დაწყებაში მშენებლები ბანკებსა და ეროვნულ ბანკს ადანაშაულებენ, ხოლო ეს უკანასკნელნი პასუხისმგებლობას თავს არიდებენ და საპირისპიროდ, ყველაფერს სამშენებლო სექტორს აბრალებენ. თქვენი შეფასებით, რა წვლილი მიუძღვით ამ კრიზისში მშენებლებს, ბანკებს და ეროვნულ ბანკს?- ჯერ კიდევ 2 წლის წინ ვამბობდი თქვენი გაზეთის ფურცლებზე, რომ პირამიდები, რომელიც დეველოპერებმა და საბანკო სექტორმა ერთად შექმნეს, იყო კრიზისის მთავარი გამომწვევი მიზეზი. ყველამ იცოდა, რომ ეს პირამიდა ერთ მშვენიერ დღეს დაინგრეოდა, მაგრამ არავინ არაფერი მოიმოქმედა მის შესაჩერებლად. ეს პირამიდები რომ დაინგრა, პირველი რიგში, ხომ ხელისუფლების ჯიბეებს დაარტყა, ამიტომ გადაწყვიტეს მშენებლობის დახმარების პროგრამა `ძველი თბილისის ახალი სიცოცხლე~. რასაკვირველია, ამ პროგრამის ფარგლებში ისევ იმ კომპანიებს დაეხმარნენ, რომლებიც ბანკებთანაც და ხელისუფლების ჩინოვნიკებთან იყვნენ შეთანხმებულნი. ეს პროგრამაც სწორედ იმიტომ განხორციელდა, რომ არ მომხდარიყო ბინებზე რეალური ფასის დადგენა, რადგან ეს ზოგიერთი ჩინოვნიკის შემოსავლებს შეამცირებდა.
ისე, საინტერესოა, როდესაც მე ვამბობდი, დეველოპერებსა და ბანკებს შორის რაღაც გარიგებები არსებობს-მეთქი, ყველანი ერთხმად უარყოფდნენ და ახლა თვითონვე აცხადებენ, რომ ბანკები მშენებლებს წილში გვიზიანო.
რასაკვირველია, ქვეყანაში, სადაც ხდება ფინანსური პირამიდა, ბანკების მონაწილეობით ხდება, იქ ეროვნული ბანკი პირდაპირი დამნაშავეა. სწორედ ეს იყო იმის შედეგი, რომ ეროვნულ ბანკს საკანონმდებლო დონეზე, გარკვეულ პერიოდი, ბანკებზე ზედამხედველობა საერთოდ ჩამოართვეს. ეროვნული ბანკის ამჟამინდელი პრეზიდენტი ჩემზე ძალიან ნაწყენია იმიტომ, რომ დღევანდელი სებ-ის სხვადასხვა საზედამხედველო ფუნქციებით დატვირთვას არ ვეთანხმები. ახლა თითქოს აღადგინეს საბანკო ზედამხედველობა, მაგრამ ეს ფაქტობრივად ეროვნული ბანკის ფუნქციები არ არის, იმიტომ, რომ ეს ეროვნული ბანკის საბჭოს საქმეა და თან მას ისეთი რამეები დაუმატეს, რასაც სებ-ი ვერასოდეს გაწვდება. ცოტა ხანში ისევ იტყვიან: აი, შევქმენით მონსტრი ეროვნული ბანკის სახით, მას კი მთელი ფინანსური სექტორის კონტროლი არ შეუძლია. მილიონჯერ ვთქვით და კიდევ გავიმეორებ - გამობრძანდეს გინდ ეროვნული ბანკის ხელმძღვანელი, გინდ ქვეყნის პრეზიდენტი, დაჯდეს ჩემთან, თუ ჩემთან არ იკადრებენ, მსოფლიოში ცნობილ ექსპერტებთან და კითხონ მათ - შეიძლება თუ არა ბაზრის მონაწილე იყოს ამავე ბაზრის რეგულატორი? თუნდაც ფიფას, უეფას, ფიბას, ფირას კითხონ - ვთქვათ, კრივში შეიძლება თუ არა, რომ რინგზე ერთი მოკრივე, თან მონაწილე იყოს ბრძოლის და თან მსაჯი? კიდევ ერთხელ გეუბნებით: მე პირადად სებ-ის პრეზიდენტს არ ვადანაშაულებ ამაში. თუ შენს ორგანოში კანონმდებელი ან აღმასრულებელი ხელისუფალი, არ აქვს მნიშვნელობა, გერევა, გართმევს შენ უფლებებს ან გაძლევს იმას, რაც შენი გასაკეთებელი არ არის, სულ მინიმუმ უნდა იყვირო და ბოლოს თუ არაფერი გამოგივიდა, თანამდებობა უნდა დატოვო და წახვიდე. თუ რჩები, მაშინ პასუხისმგებელი ხარ. ვერცერთი ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი ვერ იტყვის, რომ იმ პერიოდში, როცა სებ-ს ანგრევდნენ, ან შემდგომ ზედმეტ ფუნქციებს აძლევდნენ, გამოსულიყო და ეთქვა, რომ ეს არასწორია. ხმაც არ გაუღიათ და ვერც გაიღებენ. მაგათ ჯავახიშვილის წინააღმდეგ შეუძლიათ ხმა აიმაღლონ და ჩემს განცხადებებზე აღშფოთდნენ, თორემ ქვეყნის ინტერესებს ყურადღებას არ აქცევენ.
- როგორ შეაფასებდით საბანკო სექტორში არსებულ დღევანდელ სიტუაციას. ეროვნული ბანკი აცხადებს, რომ საბანკო სექტორი დღეისათვის ყველაზე სტაბილურია, მიუხედავად ამისა, ბანკები სესხებს ძალიან მცირე რაოდენობით გასცემენ, ხოლო დეპოზიტების რაოდენობას განუზომლად ზრდიან. შესაბამისად, მათი ლიკვიდობა იზრდება, მაგრამ ამით რეალური სექტორი სარგებელს ვერ ნახულობს. რამდენად შეიძლება ამ მდგომარეობას სტაბილური ეწოდოს?- სხვათაშორის, ამას წინათ ეროვნული ბანკის პრეზიდენტს უთქვამს, რომ საბანკო კრედიტები არაადეკვატურად მაღალია და უნდა შემცირდესო. რას ნიშნავს ეს?
მართალია დღევანდელი საბანკო სექტორი ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებას აფერხებს, ძარცვავს ხალხს, კლავს ქართულ ეკონომიკას და საქართველოს მოსახლეობას, მაგრამ სტაბილურია. სწორია, არცერთი ბანკი არ გაგვკოტრებია. ასე თუ მივუდგებით ამ საკითხს, სწორია, მისასალმებელია ეროვნული ბანკის პრეზიდენტის განცხადება. ყველაზე სტაბილური მდგომარეობა ჭაობშია, ალბათ, ეროვნული ბანკის პრეზიდენტი სტაბილურობაში სწორედ ამას გულისხმობდა, ანუ მივედით იქამდე, რომ თუ ნათქვამში სხვა შინაარს ჩადებ, სტაბილურობა არ ყოფილა სასიკეთო საქმე. აბა, როგორ შეიძლება დღევანდელი საბანკო სექტორის დადებითად შეფასება, რომელიც სებ-ს პრეზიდენტისვე განცხადებით ძარცვავს ქართულ ეკონომიკას.
- როგორ შეაფასებდით მოვალეთა რეესტრის შექმნას და თქვენი აზრით, რამდენად სამართლიანი ფუნქციებითაა იგი აღჭურვილი?- ეს არ არის გასაკვირი. სასამართლოს გადაწყვეტილებას სჭირდება აღსრულება, ეს ნორმალურია. მაგრამ არის თუ არა საჭირო ამისთანა მძლავრი აღსრულების მექანიზმის შექმნა საჭირო, როდესაც სასამართლო არ არსებობს და იგი გადაწყვეტილებებს მხოლოდ ხელისუფლების სასარგებლოდ ღებულობს. აი, ეს უკვე მძარცველთა ბრიგადაა. იმიტომ, რომ სასამართლო უკანონო გადაწყვეტილებას ღებულობს მოვალეთა რეესტრი კი უკანონობას ასრულებს.
ჩვენ რომ ნორმალური სასამართლო გვქონდეს, რასაკვირველია, ეს პრობლემა არ დადგებოდა, მაგრამ ქართული სასამართლოს უსუსურობას მთავრობა თვითონაც აღიარებს. ამას აღიარებს მთელი მსოფლიო, რომ საქართველოში სასამართლო არ არსებობს და შენ აღსრულების მექანიზმს აძლიერებ? ანუ უკანონო გადაწყვეტილებები აუცილებლად უნდა შესრულდეს და არ დაგავიწყდეთ, რომ ხელისუფლების ორგანოები, სახელმწიფო ამ სიაში არ ხვდება. ეს ნიშნავს, რომ მე სახელმწიფოს ვალი რომ მაქვს, უნდა წამართვან და იმას რომ აქვს ჩემი ვალი, არა?
საქართველოს მოქალაქემ, იურიდიულმა თუ ფიზიკურმა პირმა იცის, რომ სასამართლო არასოდეს გამოიტანს მის სასარგებლოდ გადაწყვეტილებას, თუ მეორე მხარეს სახელმწიფო ან სახელმწიფო ჩინოვნიკის პირადი ინტერესი დგას. ჩვენს ქვეყანაში კი, სამწუხაროდ, აღარ დარჩა ბიზნესი, სადაც ჩინოვნიკის პირადი ინტერესი არ არის. აქედან გამომდინარე, ეს გამოყენებული იქნება ხალხის ტერორისთვის. ასევე საინტერესოა ერთი ფაქტი - ესენი კანონმდებლობას იმიტომ კი არ აკეთებენ, რომ რევოლუცია გამოიწვიონ ანუ იმ 300 000 შავ სიაში ჩაწერილ მოქალაქეს კი არ მიადგებიან ერთ მშვენიერ დღეს, არამედ ნელ-ნელა ამორჩევით, ვისი სახელიც მოეწონებათ, პირადი ინტერესით თუ პოლიტიკური მოტივით გაატყავებენ ხალხს.
- კომერციული ბანკები საკრედიტო და საინვესტიციო პოლიტიკას ერთდროულად ახორციელებენ. იმის ნაცვლად, რომ დაეკრედიტებინათ მრეწველობის და ვაჭრობის დარგები, პირდაპირ ინვესტიციებს დებდნენ მათში. როგორ შეაფასებდით ამ ფაქტს და თუ ხედავთ რაიმე საფრთხეს იმაში, რომ ბანკებს წილები აქვთ სამშენებლო სექტორში, საინვესტიციო კომპანიებში, სადაზღვევო ბიზნესში და სხვა?- როცა ეროვნული ბანკის შესახებ კანონს ვიხილავდით, ჯერ 1991 წელს, ხოლო შემდეგ 1995 წელს, ჩემი პიროვნული მოთხოვნა იყო საქართველოს საბანკო სისტემას არ ჰქონოდა არასაბანკო, სხვა ეკონომიკურ საქმიანობაში მონაწილეობის უფლება. მაშინ იყვნენ შევარდნაძის ფავორიტები, ეგრეთწოდებული ახალი გურულები, რომლებმაც მაჯობეს შევარდნაძით და პარლამენტით, მაგრამ ბოლომდე ვერა. დაგვითანხმეს, რომ დაახლოებით 20% ბანკს საკუთარი სახსრებისა შეიძლებოდა დაებანდებინა არასაბანკო სექტორში, მაგრამ როგორც ვიცი, მერე ეს ნორმატივები გაიზარდა და მგონი, საერთოდ გაუქმდა კიდეც. დღეს ეროვნული ბანკის ზედამხედველობას ვერ ვამჩნევ, რომ ამ მიმართულებით რაიმეს აკეთებდეს.
ეს არის ბანკის პირდაპირი დანაშაულისკენ ბიძგი. ადრე იყო უამრავი არგუმენტი, რომ ბევრ ქვეყანაში ასეთი პრაქტიკა მოქმედებდა. გასაგებია, რომ დაწყობილ ქვეყანაში შეიძლება გარკვეულ ეტაპზე, რაღაც დონეზე, ლიბერალიზაციისკენ წახვიდე. ეს ჩვეულებრივი ამბავია, მაგრამ შენთან, როცა ყველაფერი ნულიდან არის გასაკეთებელი, ეს არ შეიძლება. როგორ შეიძლება ეკონომიკის მშენებლობის პირველ ეტაპზე ასეთ აბსურდულ ნაბიჯებზე წავიდეთ. ჩვენ კი ჯერ-ჯერობით განვითარების პირველ ეტაპზე ვართ, ისევ უკან თუ არ დავიწიეთ.
ბანკებისთვის ასეთი უფლებების მიცემის შემდეგ, შედეგი არ შეიძლება დადებითი იყოს. დღეს ბანკები ავტომატურად წილში უჯდებიან ყველას, გარდა იმისა, რომ თავის ბიზნესს აფინანსებენ, ყველაზე წარმატებულად, საუკეთესოდ. დღეს ბანკებსა და კერძო ბიზნესს შორის პირდაპირ ასეთი გარიგებები მიდის - მე შენ გაძლევ კრედიტს და 30% უნდა დამითმო,Uან კრედიტს ისეთ პირობებით აძლევენ, რომ ბიზნესმა იგი ვერ გადაიხადოს და წილში ჩაჯდომა ბანკს თვითონ სთხოვოს. ანუ, ფაქტობრივად, ბანკები დაინტერესებულები არიან ბიზნესის გაკოტრებით და ეს აუცილებლად დაანგრევს ქვეყნის ეკონომიკას. არა მხოლოდ კერძო ბიზნესებს, არამედ, საბოლოო ჯამში, საბანკო სფეროსაც დაანგრევს. იმიტომ, რომ ბანკები ხომ შეგნებულად ანგრევენ ბიზნესებს, რომ შემდეგ ხელში ჩაიგდონ. ამ დანგრეულ ბიზნესს ვეღარც თვითონ ააწყობენ, რაც საბოლოო ჯამში, საბანკო სექტორსაც დააქცევს. ეს არ შეიძლება, მაგრამ ვინ ისმენს.
ზუსტად იმისთვის არის ქვეყანაში მარეგულირებელი და ზედამხედველი ორგანოები, რომ ასეთი რაღაცეები არ მოხდეს. მსოფლიო გამოცდილება არ შექმნიდა ამ სფეროში მარეგულირებელს, რომ ამის საჭიროება არ ყოფილიყო.
ბიზნესმენს უნდა ჰქონდეს მოგების მიღების მაქსიმალური ინტერესი. თუ ეს არ ექნება, ის ბიზნესი მოკვდება. ბანკიც ბიზნესია და ის ცდილობს მიიღოს მაქსიმალური მოგება. შენ თუ არ გინდა ის ავანტიურაზე წავიდეს და ქვეყანაც არ დააქციოს, ამიტომ უწესებ მას რაღაც შეზღუდვებს. სამწუხაროდ, საბჭოთა კავშირის დროსაც და დღესაც შეზღუდვები წესდებოდა არა იმისათვის, რომ ეკონომიკა ყოფილიყო წარმატებული, არამედ იმიტომ, რომ შეზღუდვების დამწესებელს ფული მიეღო.
- როგორ შეაფასებდით საქართველოს ეკონომიკაში არსებულ სიტუაციას, ბოლოს და ბოლოს დამთავრდა კრიზისი თუ ის ჯერ კიდევ გრძელდება?- ჩვენ სულ ვიქნებით კრიზისში ან მეორენაირად შეიძლება ვთქვათ, ჩვენ არასდროს ვიქნებით კრიზისში. ერთის მხრივ, გამომდინარე იქიდან, რომ ეკონომიკა არ გვაქვს და მსოფლიო კრიზის დიდად არასდროს შეგვეხება, მაგრამ სულ ამ მდგომარეობაში ვიქნებით იმიტომ, რომ ჩვენ ეკონომიკას არ ვქმნით.
მიწისძვრა საშიშია იქ, სადაც სახლები დგას. თუ სახლები არ გვაქს, მიწისძვრა ნაკლებად საშიშია. იმიტომ, რომ არაფერი დაგვენგრევა. ბოლო დროს დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია `იმედის~ იმიტირებულმა რეპორტაჟმა, თურმე ასეთი რამე უახლოს მომავალშია მოსალოდნელი და ამას ადასტურებს მთავრობა. ამ დროს რას აკეთებს ქვეყნის ხელისუფალი? რაღაც ხიდს აშენებს მტკვარზე. მის გარეშე ვერ გადავდიოდით აქამდე? თუ ასეთი საშიშროება გემუქრება, საკვები მოიმარაგე ან ჯარი გააძლიერე. შენ ამ დროს იქით ოპერას აშენებ, აქეთ ხიდს აკეთებ გაუგებარს. არაფერს აკეთებ იმისთვის, რომ რეალური სექტორი ამოქმედდეს, არაფერს აკეთებ იმისთვის, რომ ქვეყნის თავდაცვისუნარიანობა გააძლიერო, მაშინ მე რისთვის მიჩვენებ ამას? ამით ხელისუფლება გვეუბნება, რომ ან მე ვიქნები, ან ის რუსის ტანკი, ამიტომ წყნარად იყავით, თორემ მეც არაფერს არ გავაკეთებ.
ჩვენ ეგრეთწოდებული კრიზისიდან ვერასოდეს გამოვალთ. ქვეყანა, რომელსაც 80% იმპორტის და 20% ექსპორტის საგარეო სავაჭრო ბალანსი აქვს, კრიზისიდან ვერასდროს გამოვა.
ესაუბრა მერაბ ჯანიაშვილი
რეგისტრაცია!
